Czy klonowanie ludzi jest możliwe? Wątpliwości etyczne z tym związane

Klonowanie ludzi to działanie świetnie znane z filmów, książek i innych dzieł kultury poświęconych fantastyce naukowej. Póki co klonowanie nie wykroczyło poza ich ramy – nie tylko ze względów technologicznych, ale też, jak się wydaje, moralnych.

Gdy w 1996 roku na świat przyszła owca Dolly, świat nauki i opinii publicznej podniósł alarm i rozpoczął wielką debatę. Dolly była pierwszym ssakiem sklonowanym z komórki dorosłego osobnika dzięki technice przeniesienia jądra komórkowego (SCNT). Sukces ten udowodnił, że komórka somatyczna może zostać “przywrócona” do stanu embrionalnego i poprowadzona przez kolejne etapy rozwoju organizmu. Jednocześnie doświadczenia pokazały, jak niewydolna i ryzykowna jest metoda – spośród setek prób tylko pojedyncze kończyły się narodzinami zdrowego zwierzęcia, a wiele klonów rodziło się z wadami czy krótszą spodziewaną długością życia. To historyczne osiągnięcie zapoczątkowało jednak intensywny rozwój badań nad komórkami macierzystymi i technologiami pokrewnymi.

Jak sklonować człowieka?

Z perspektywy czystej biologii nie ma jawnej bariery, która wykluczałaby możliwość sklonowania człowieka – komórkowe mechanizmy różnicowania i reprogramowania działają podobnie u wielu ssaków. Problemem są jednak ogromne ryzyka techniczne i zdrowotne: wysoka śmiertelność embrionów, wady rozwojowe, zagrożenia dla matki zastępczej i możliwość poważnych schorzeń u powstałego osobnika. Z tego powodu większość środowisk naukowych i medycznych od lat traktuje repro-dukcyjne klonowanie ludzi jako nieakceptowalne i nieetyczne.

Zamiast prób klonowania ludzi nauka skupiła się na rozwiązaniach, które mają realne znaczenie dla medycyny. Najważniejsze są tzw. indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste (iPSC). Można je uzyskać z dorosłych komórek, a potem “cofnąć” do stanu, w którym potrafią przekształcić się w różne typy tkanek – np. nerwowe, sercowe czy wątrobowe. Dzięki temu naukowcy mogą tworzyć też miniaturowe modele narządów, czyli organoidy. Takie struktury służą do badania chorób, testowania nowych leków i w przyszłości mogą pomóc w leczeniu uszkodzonych narządów.

To rozwiązanie omija największe kontrowersje etyczne związane z klonowaniem całych istot. Mimo to rodzą się pytania, jak daleko można posunąć badania, zwłaszcza gdy organoidy zaczynają przypominać fragmenty prawdziwego mózgu.

Klonowanie a kwestia etyki

Na poziomie prawnym większość państw zabrania reprodukcyjnego klonowania ludzi. Legislacje i deklaracje międzynarodowe na przestrzeni ostatnich dekad wyraźnie odrzucały stworzenie ludzi metodą klonowania, tłumacząc to ochroną godności człowieka, bezpieczeństwem oraz potencjalnymi nadużyciami. Równocześnie niektóre formy badań nad komórkami embrionalnymi lub nad terapiami komórkowymi pozostają regulowane i dozwolone w warunkach ścisłego nadzoru. To rozróżnienie między reprodukcyjną a terapeutyczną stroną badań ma kluczowe znaczenie dla kierunku prac naukowych i dla ram etycznych, w jakich one przebiegają

Debata wokół klonowania ludzi nie sprowadza się jedynie do pytań o bezpieczeństwo techniczne. Pojawiają się fundamentalne problemy: czy klon miałby pełne prawa i tożsamość, czy traktowany byłby jak kopia; jakie byłyby konsekwencje dla rodziny, społeczności i systemów prawnych; czy istniałoby ryzyko komercjalizacji ludzi, selekcji cech i pogłębienia nierówności. Krytycy wskazują też na możliwe naruszenie godności osoby ludzkiej oraz potencjał do nowych form wyzysku. Zwolennicy natomiast wskazują na potencjalne zastosowania w ratowaniu życia czy w badaniach chorób genetycznych, ale większość etyków i praktyków medycznych ostrzega przed krańcami, które mogą zagrozić fundamentalnym zasadom wolności i równości. 

Wygląda więc na to, że jeszcze długie lata poczekamy na “skopiowanego” człowieka. Niewykluczone, że to dobrze – póki tylko możemy cieszmy się oryginalnością, cieszmy się ludzkością. Kto z nas chciałby oglądać kilkunastu identycznych Erlingów Haalandów. Wystarczy jeden, którego dokonania w Manchesterze City możecie śledzić dzięki https://www.meczyki.pl/bukmacherzy/kod-promocyjny-fortuna/89.